معنی درس گرد آفرید- فارسی دهم

1-چو آگاه شد دختر گژدهم               كه سالار آن انجمن گشت كم ،

معنی:وقتی که گرد1(دختر گژدهم)باخبر شد/که فرمانده ی آن ها اسیر شده است،

                       2-  زنى بود برسان گردى سوار              هميشه  به جنگ اندرون نامدار،

معنی:او(گردآفرید)زنی بود که مانند پهلوانی سوارکار/ همیشه در جنگ ها معروف و زبانزد  بود،

3-كجا نام او بود گرد آفريد                     زمانه ز مادر چنين ناوريد

معنی:که نام او گردآفرید بود / و روزگار از مادر چنین فرزندی به دنیا نیاورده بود.

4-چنان ننگش آمد ز كار هجير           كه شد لاله رنگش بكردار قير

معنی: او چنان از اسارتِ هجیر سرافکنده شد/ که صورتِ سرخش از خشم مانند قیر ،سیاه گردید.

5-بپوشيد درع سواران جنگ                  نبود اندر آن كار جاى درنگ

معنی:(گردآفرید) لباس و زره جنگجویان را پوشید/ زیرا در این جنگ ،جای توقّف و تعلّل نبود.

6- فرود آمد از دژ به كردار شير                  كمر بر ميان بادپايى بزير

معنی: از قلعه مانند شیری شجاع پایین آمد/در حالی که بر کمر، کمربند بسته و سوارِ اسب تندرویی بود.

7- به پيش سپاه اندر آمد چو گرد         چو رعدِ خروشان يكى ويله كرد

معنی:سریع به نزد سپاه سهراب آمد/ و مانندِ صاعقه، فریادی کشید.

8- كه گردان كدامند و جنگ آوران               دليران و كار آزموده سران

معنی: که پهلوانان و جنگجویانِ شما کجا هستند؟و  دلیرمردان و افرادِ باتجربه ی شما چه کسانی هستند؟

9- چو سهراب شيراوژن او را بديد             بخنديد و لب را به دندان گزيد

معنی:هنگامی که سهرابِ شیرافکن، گردآفرید را دید/خندید و لبانش را به خاطرِ خشم و عصبانیت، گزید.

10- بيامد دمان پيش گرد آفريد               چو دخت كمندافگن او را بديد،

معنی:شتابان  و خشمگین نزدِ گردآفرید آمد. / وقتی دخترِ کمندانداز(گرد آفرید) سهراب را دید،

11- كمان را به زه كرد و بگشاد بر                   نبد مرغ را پيش تيرش گذر

معنی:کمان را آماده کرد و دست ها را برای پرتابِ تیر، از هم باز کرد/به درستی که در تیراندازی، بسیار مهارت داشت.

12- به سهراب بر، تير باران گرفت           چپ و راست جنگ سواران گرفت

معنی:بر(به سوی) سهراب تیرهای فراوانی پرتاب کرد/ و از دو طرف ، مردانه مبارزه می کرد.

13 - نگه كرد سهراب و آمدش ننگ          بر آشفت و تيز اندر آمد به  جنگ

معنی:سهراب به گردآفرید نگاه کرد و این کار گردآفرید برایش مایۀ ننگ بود/ عصبانی شد و سریع جنگ را آغاز کرد.

                       14- چو سهراب را دید گردآفرید                که برسانِ آتش همی بردمید،

معنی:وقتی گردآفرید سهراب را دیدکه همانندِ آتش خشمگین است و به تاخت می آید،

15- - سرِ نيزه را سوى سهراب كرد            عنان و سنان را پر از تاب كرد

معنی:گردآفرید  نیزه را به سوی سهراب گرفت/  اسب را راند و نیزه را به حرکت درآورد.(عنانِ اسب راپیچ و تاب 

داد و سنانش را به این سو و آن سوی پرتاب کرد.)

16- بر آشفت سهراب و شد چون پلنگ      چو بد خواه او چاره گر بُد به جنگ

معنی:سهراب عصبانی شد و مثلِ پلنگ حمله ور شد// زیرا دشمن او در جنگیدن ماهر بود.

17- بزد بر كمربند گرد آفريد                  زره بر برش يك به يك بردريد

معنی:سهراب نیزه را بر کمربندِ گردآفرید زد/ و یک باره زره ی او را پاره کرد.

18 - چو بر زين بپيچيد گرد آفريد              يكى تيغ تيز از ميان بر كشيد

معنی:هنگامی که گردآفرید بر اثر ضربۀ سهراب از روی زین به سویی گشت/شمشیر بُرنده ی خود را از کمربند درآورد.

19- بزد نيزه او را به دو نيم كرد            نشست از بر اسپ و برخاست گرد

معنی:با ضربه ای نیزۀ سهراب را شکست/ بر روی زین اسب نشست و فرار کرد.(چون توانِ مبارزه با سهراب را نداشت)

20- به آورد با او بسنده نبود                 بپيچيد ازو روى و برگاشت زود

معنی:گرد آفرید، چون قدرتِ جنگیدن با سهراب را نداشت/از او روی برگرداند و سریع عقب نشینی کرد.

21- سپهبَد عنان اژدها را سپرد              به خشم از جهان روشنايى ببرد

معنی:سردار لشکر(سهراب)، افسارِ اسب را رها کرد/و آن گونه خشمگین شد که با خشمِ خود دنیا را تاریک کرد.

22- چو آمد خروشان به تنگ اندرش       بجنبيد و برداشت خود از سرش

معنی:وقتی که سهراب خود را با فریاد، به گردآفرید نزدیک کرد/به حرکتی کلاه خودِ او را از سرش برداشت.

(برخی از شارحان شاهنامه نظیر استاد مجتبی مینوی و استاد رستگار  معتقدند که خودِ گردآفرید کلاه از سر برداشته)

23- رها شد ز بند زره موى اوى         درفشان چو خورشيد شد روى اوى

معنی:گیسوی گردآفرید از زیرِ زره بیرون آمد/ و چهره ی خورشیدگونِ او نمایان شد.

24- بدانست سهراب كاو دخترست          سر و موى او از در افسرست

معنی:سهراب متوجّه شد که حریفش، یک  دختر است/ و سر و موی او شایسته ی تاج است.

25- شگفت آمدش گفت از ايران سپاه         چنين دختر آيد به آوردگاه ؟!

معنی:سهراب ،تعجّب کرد و گفت: از سپاهِ ایران/ چنین دختری به میدان جنگ می آید؟!

26- بدو گفت كز من رهايى مجوى        چرا جنگ جويى تو اى ماه روى؟

معنی:سهراب به او گفت: از من فرار مکن/ ای زیبارو، چرا به دنبالِ جنگ هستی؟

27- -نيامد به دامم به سان تو گور             ز چنگم رهايى نيابى، مشور

معنی:تا امروز، هیچ شکاری مثلِ تو به دامم نیامده است/نمی توانی از دستم فرار کنی،دست و پا مزن.

28- بدانست كاويخت گرد آفريد           مر آن را جز از چاره درمان نديد

معنی:گردآفرید فهمید که از سهراب رهایی نخواهدیافت/پس درمانِ کارِ خویش را ،جز حیله و فریب ندید.

29- -بدو روى بنمود و گفت: اى دلير                 ميان دليران به كردار شير،

30- دو لشكر نظاره برين جنگ ما            برين گرز و شمشير و آهنگ ما

معنی دو بیت:گردآفرید به سهراب نگاه کرد گفت:ای دلاوری/ که در میانِ پهلوانان مانند شیر هستی،

دو سپاه ناظرِ جنگیدنِ ما بوده اند / و سلاح های جنگی و حمله و پیکارِ ما را نگریسنه اند.

31-- كنون من گشايم چنين روى و موى      سپاه تو گردد پر از گفت و گوى ،

معنی: اکنون من چهره و گیسوی خود را نشان می دهم/ تا در سپاه تو بحث و جدل به وجود آید،

32- كه با دخترى او به دشت نبرد         بدين سان به ابر اندر آورد گرد

معنی:که سهراب با دختری در میدانِ جنگ/ این گونه تاخت و تاز و نبرد کرد.

33- كنون لشكر و دژ به فرمانِ توست        نبايد برين آشتى جنگ جُست

معنی:اکنون سپاه و قلعه در اختیارِ توست/ نباید صلح را بر هم بزنی و جنگ برپا کنی.       

34 - عنان را بپيچيد گرد آفريد                سمند سر افراز بر دژ كشيد

معنی:گردآفرید تغییر مسیر داد و راهش را عوض کرد/ و اسبِ سربلندش را به سمتِ قلعه راند.

35 -همى رفت و سهراب با او به هم               بيامد بدرگاه دژ گژدهم

معنی:گردآفرید می رفت و سهراب هم با او حرکت می کرد/و  گژدهم تا نزدیک درِ قلعه آمد.

36- در باره بگشاد گرد آفريد                تن خسته و بسته بر دژ كشيد

معنی:گردآفرید درِ قلعه را باز کرد/ و بدنِ   مجروح و به بند کشید هی خود راxad به درونِ قلعه انداخت.

37- در دژ ببستند و غمگين شدند        پر از غم دل و ديده خونين شدند

معنی:درِ قلعه را بستند و ناراحت شدند/غمگین بودند و بسیار گریستند.

38-  ز آزار گرد آفريد و هجير                        پر از درد بودند برنا و پير

معنی:از آزاری که گردآفرید و هجیر دیده بودند،تمامِ اهلِ قلعه ،ناراحت بودند.

39-  بگفتند: كاى نيكدل شير زن              پر از غم بد از تو دل انجمن

معنی:اهل قلعه گفتند: ای زنِ خوش قلب و شجاع/ تمامِ اهل قلعه، نگرانِ تو بودند.

40 - كه هم رزم جستى، هم افسون و رنگ              نيامد ز كار تو بر دوده ننگ

معنی:که هم جنگ کردی و هم حیله به کار بردی/و این کارِ تو موجب ننگ و رسوایی خانوادۀ تو نشد.

41  بخنديد بسيار گرد آفريد                             به باره  برآمد، سپه بنگريد

معنی:گردآفرید بسیار خندید / و بر بالای قلعه رفت و سپاهِ دشمن را نگریست.(باره به معنیِ:حصار و قلعه و

نیز به معنیِ:اسب)

42 -چو سهراب را ديد بر پشت زين       چنين گفت : كاى شاه تركان چين ،

معنی: وقتی سهراب را بر روی اسب دید/ به او گفت: ای شاهِ تورانیان،

43--چرا رنجه گشتى كنون باز گرد                  هم از آمدن هم ز دشت نبرد

معنی:چرا خود را به زحمت انداختی و قدم رنجه کردی؟/اکنون باز گرد و ( گرفتنِ قلعه  آن چه که بین ما در میدان جنگ گذشت، را فراموش کن )، 

44 - تو را بهتر آيد كه فرمان كنى                          رخ نامور سوى توران كنى

معنی:برای تو بهتر است که به حرفِ من گوش دهی/و به سوی توران بازگردی.

45 -نباشى بس ايمن به بازوى خويش                        خورد گاو نادان ز پهلوى خويش

معنی:تو نباید از زور و بازوی خود، احساس امنیّت کنی و به آن غِرّه شوی/ زیرا گاوِ نادان با خوردن و چاق شدن زمینه ی  هلاکتِ خود را فراهم می کند.

حسین حسین زاده - دبیر ادبیات 1 شهید چمران-بهمن 96